Vóór de afkondiging van de wet op het lager onderwijs - 29 september 1842 - was er in Aalst geen enkele openbare door Staat, Provincie of Stad beheerde, op het hoger onderwijs voorbereidende school. De wet op het lager onderwijs van 1842 en het koninklijk besluit van 10 april 1843 houdende de oprichting van lagere hoofdscholen waren voor het Stadsbestuur van Aalst dankbare instrumenten waarvan het vruchtbaar gebruik heeft gemaakt. Deze wetteksten voorzagen namelijk de noodzakelijkheid van een "Openbare school" met de mogelijkheid voor de gemeentebesturen om "Bijzondere scholen" aan te nemen. Dit gaf aanleiding in Aalst tot het oprichten enerzijds van een openbare school onder het bestuur van de Broeders der Christelijke Lering en anderzijds tot het aannemen van een "Bijzondere school" die in 1843 zou verheven worden tot "Ecole primaire supérieure du gouvernement", in feite de kiem van ons huidig Koninklijk Atheneum.

De nieuwe school werd gehuisvest in het achterste deel van het stadsgebouw gelegen op de Graanmarkt en dat in 1939 zou gesloopt worden na de bouw van het huidige scholencomplex. Het voorste gedeelte van het gebouw deed verder dienst als korenhalle, als legerkazerne en als ... militair hospitaal. Het is slechts veel later dat, als gevolg van de bestendige aangroei van het leerlingenaantal, ook stilaan het voorste deel van het gebouw kon in dienst genomen worden.

Door de wet van 1 juni 1850 worden er in België 10 athenea opgericht en het aantal middelbare scholen op 50 gebracht. In Aalst werd de bestaande "Ecole primaire supérieure du gouvernement" omgevormd tot Middelbare school. Gedurende het schooljaar 1851-1852 werd de nieuwe Middelbare school officieel en plechtig geopend. Onze school genoot van meet af een groot aanzien bij de centrale administratie. Ze werd immers onmiddellijk gerangschikt in de hoogste categorie, op gelijke voet gesteld met die van Antwerpen, Gent en Leuven.

De idee rijpte bij ons vooruitziend Stadsbestuur om in Aalst een atheneum op te richten. Bij de viering van het 25-jarig bestaan van de Middelbare school in 1877 werd de wens geuit om de zo bloeiende instelling uit te breiden tot Humaniorastudies. De wet van 15 juni 1881 op het Middelbaar onderwijs kwam aan deze verzuchting tegemoet. Deze wet voorzag dat er in elke provincie 2 athenea moesten bestaan (en in Henegouwen 3), en aangezien er in Oost-Vlaanderen nog maar één atheneum bestond, lag het voor de hand dat Aalst de aangewezen plaats zou zijn voor de vestiging van het tweede Oost-Vlaams atheneum.

Bij koninklijk besluit van 26 september 1881 werd er een "atheneumafdeling gehecht aan de Middelbare School", die - wegens gebrek aan belangstelling - 4 jaar later weer werd afgeschaft. Toen was een diploma van Middelbare studies van de lagere graad immers nog ruimschoots voldoende om zijn weg in het beroepsleven te maken. Pas in 1912 werd er opnieuw een "vierde studiejaar voor uitgebreid handelsonderwijs" aan de Middelbare School toegevoegd, met het doel de jonge mensen beter voor te bereiden op tewerkstelling in handel en nijverheid.

Na de eerste wereldoorlog, in 1925, werd voor de tweede maal gepoogd een nieuwe atheneumafdeling uit de grond te stampen, die geleidelijk tot een volledige afdeling uitgroeide en zich - ondanks grote moeilijkheden - wist te handhaven. De sociale verhoudingen waren dermate geëvolueerd dat langere studies meer en meer noodzakelijk waren geworden. In 1931-1932 was het atheneum volledig uitgebouwd en beschikte de school over een Latijnse, wetenschappelijke en handelsafdeling. In 1937 werd eindelijk het verzoek ingewilligd om de naam van de school te wijzigen van "Rijksmiddelbare Jongensschool met Atheneumafdeling" in "Koninklijk Atheneum met voorbereidende afdeling".

De oude schoolgebouwen werden in 1938 gesloopt en onmiddellijk vervangen door het voor die tijd hypermoderne gebouw dat nu nog prijkt op de Graanmarkt.

Het 'moderne' schoolgebouw heeft nu al een hoogbejaarde leeftijd gekregen maar werd onlangs in een fris kleedje gestoken op het internet.

Pieter Raes maakte een 3d- voorstelling van het atheneum. Dit model kan bekeken worden op de sketchup google site. (Klik op de afbeelding en je kan het Atheneum in 3d rond doen tollen)